Polska  małopolskie  
Portal / Historia
Sobota - 23 marca 2019 Feliksa, Konrada, Zbysławy     "Bóg nie zsyła nam rozpaczy, aby nas zabić, lecz by nowe obudzić w nas zycie." - Hermann Hesse
 Wyszukiwarka


Szukaj wg branz
Dodaj wpis
  Historia
[Lustracja

Lustracja: karać czy przebaczać? Lustracja w Polsce i w Niemczech - próba porównania


 Krótka historia ziem powiatu limanowskiego.


  1. Początki i pierwsze informacje o osadnictwie.

  2. Rolniczy charakter regionu.

  3. Lata zaborów.

  4. I wojna światowa.

  5. Lata międzywojenne.

  6. II druga wojna światowa.

  7. Okres powojenny.


1. Początki osadnictwa i pierwsze informacje o osadnictwie.

Osadnictwo na tych terenach sięga czasów neolitu. Licznie znajdowane monety rzymskie świadczą o kontaktach mieszkańców z kupcami z południa. W dokumentach pierwsza wzmianka o tym regionie pojawiła się w 1254 roku, gdy wymieniona zostaje informacja o osadzie leżącej nad rzeczką Mschena. Od początku były to tereny penetracji niemieckich osadników, świadczą o tym nazwy licznych miejscowości, których etymologia często pochodzi od słów germańskich np.: Limanowa początkowo zwana Ilmanowa, od niemieckiego osadnika Ilmana (źródło: „Słownik etymologiczny miast i gmin PRL” Stanisława Rosponda, Wyd. Ossolińskich 1984). Niemcy zaczęli napływać na te tereny po najazdach tatarskich, które doprowadziły do wybicia okolicznych mieszkańców i wyludnienia tych okolic. Z powodu braku rdzennej polskiej ludności zaczęto starać się o osadników germańskich. Kolejne zapisy świadczą o tym, że klasztor cystersów w Szczyrcu rościł pretensje do całej puszczy, na terenie której leżała Mszana. Mnisi otrzymali te tereny w celu rozwoju osadnictwa. Pod koniec XV wieku pojawiły się wzmianki o Limanowej, w których była mowa o drużynie wojów braci Słupskich. Prawa miejskie na prawie magdeburskim Limanowa otrzymała od króla Zygmunta Augusta w drugiej połowie XVI wieku. Miasta regionu zostały zwolnione na 20 – 30 lat z płacenia podatków, aby umożliwić im spokojną rozbudowę.

2. Rolniczy charakter regionu.

Praktycznie wszystkie miejscowości miały charakter rolniczy. Organizowane były targi, często cotygodniowe oraz jarmarki, na ogół 5-6 razy do roku. Zdarzały się wyjątki. Limanowa miała przywilej do organizowania jarmarków nawet 12 razy do roku. Obszary powiatu znajdowały się na trakcie łączącym Małopolskę z Węgrami, skąd sprowadzano wina i wyroby sukiennicze, a sprzedawano głownie sól, ołów, srebro i siarkę. W XVI wieku trakt zamieniono na „drogę królewską”. Pozwoliło to pobierać myto za przejazd przez mosty.

Mimo strikte agralnego charakteru rozwijało się również rzemiosło, przede wszystkim spożywcze; w tym produkcja alkoholi; odzieżowe, metalurgiczne, wytwarzano także szkło. W Tymbarku produkowano ze spalonych drzew saletrę, służącą do wytwarzania prochu. Zniszczenia z okresu potopu szwedzkiego nierówno doświadczały mieszkańców okolicy. Mszana Dolna została prawie całkowicie zrównana z ziemią, dla Tymbarku największym zagrożeniem były epidemie, a Limanowa okres ten przetrwała właściwie bez szwanku. Tak dziwnie układały się dzieje tego okresu.

3. Lata zaborów.

Zmiany związane z przejściem pod władanie Austriaków nie były duże i bogatsi mieszkańcy okolicy prawie ich nie odczuli. Zapotrzebowanie na plony rolne spowodowało wzrost wyzysku chłopstwa, ich niezadowolenie natężało się wraz z klęską głodu, która ogarnęła cała Galicję. Doszło do zbrojnego powstania chłopstwa w lutym 1846 roku, zwanego rabacją. Zabito wielu szlachciców, zniszczonych zostało kilka dworków, a Mszana Dolna, kiedyś całkiem duże miasto, stała się niewielką wioską. Jej odbudowa trwała, kiedy inne miejscowości rozwijały się coraz lepiej.

4. I wojna światowa.

I wojna światowa na terenach powiatu zapisała się w kartach nie tylko historii lokalnej, ale i światowej. Niesione na fali zwycięstw wojska rosyjskie w połowie listopada 1914 roku dotarły w okolice Limanowej. Zwycięstwo wojsk austro-węgierskich otwierałoby przed Rosjanami drogę do podboju Śląska, Czech, a nawet mogłoby zagrozić Wiedniowi. Po stronie Trójprzymierza, walczyły Legiony Józefa Pilsudskiego staczając zwycięską potyczkę z oddziałem kawalerii rosyjskiej niedaleko przełęczy Chyszówki. Jednak główne walki odbywały się w okolicy wzgórza Jabłoniec.

Po 10 dniach krwawych bojów przełamano 12 grudnia opór Rosjan i po raz pierwszy w tej wojnie siły austro-węgierskie odniosły sukces. Byoł to tak znaczące wydarzenie, iż w Budapeszcie jeden z placów zyskał miano „Limanowa”.

5. Lata międzywojenne.

Po odzyskaniu niepodległości nastąpił stopniowy rozwój regionu. Próbowano rozwijać drobny przemysł, głównie przetwórczy, powstała znana na cała Polskę firma: Podhalańska Spółdzielnia Owocarsko – Warzywna, znana później pod nazwą „Tymbark”. Rozbudowano także sieć dróg m.in. szosę z Krakowa do Zakopanego i z Lublina do Nowego Sącza. Pozwoliło to opanować szalejące na tym terenie bezrobocie, głównie za sprawą wzrastającej atrakcyjności turystycznej tego regionu. Powstawały pierwsze pensjonaty. Nie powstrzymało to niepokojów społecznych i tak w okolicach Limanowej wybuchły pierwsze w Polsce strajki chłopskie. Polegały one na blokadzie dostaw żywności do miasta Limanowa.

6. II druga wojna światowa.

Już przed wybuchem II wojny światowej zagrożenie rejonu ekspansją wojsk niemieckich z terenu Słowacji, zmobilizowało władze do organizowanie obrony. Na nic to się zdało, zmasowany atak niemieckiego lotnictwa i wojsk pancernych z kierunku południowo – zachodniego zmusiły siły polskie do odwrotu. Nie była to jedynie bezładna ucieczka. Duże straty w sprzęcie i ludziach zadał Niemcom pułkownik Stanisław Maczek (późniejszy generał) i jego zmotoryzowana 10 Brygada Kawalerii Pancernej. Podczas okupacji w powiecie działała silna partyzantka, wiążąca duże siły niemieckie na tych terenach. Obszarem jej działań nie była tylko dywersja zbrojna, zdobywano także, dzięki nasłuchowi radiowemu, cenne informacje. Działała dobrze zorganizowana sieć szkół tajnego nauczania. Okupacja hitlerowska pozostawiła krwawe ślady, tylko jednego dnia gestapo rozstrzelało 968 Polaków pochodzenia żydowskiego. Niedaleko Limanowej utworzona została baza paliw, która obsługiwała wojska niemieckie aż pod Stalingrad. W styczniu 1945 roku toczyły się w tym rejonie ciężkie walki z użyciem artylerii i czołgów, pomiędzy cofającymi się oddziałami niemieckimi a nacierającym od północy jednostkami radzieckimi. W wyniku tych walk, 27 stycznia 1945 roku ziemie powiatu limanowskiego zostają całkowicie wyzwolone spod hitlerowskiej okupacji.

7. Okres powojenny.

Po odzyskaniu niepodległości nastąpił stopniowy wzrost znaczenia okolicy. Dzięki ogólnej tendencji rozwijania się całego regionu południowego, z różnym skutkiem i nie zawsze w zgodzie z lokalną tradycją, zaczęto budować w podgórskich miasteczkach większe i mniejsze zakłady przemysłowe. Podnoszono również poziom rolnictwa, natomiast zaczęło powoli zanikać tradycyjne pasterstwo górskie. Budowano drogi i organizowano komunikację tak masową, jak i indywidualną. Powiększono sieć szlaków turystycznych, rozwijała się baza noclegowa, gastronomiczna i wypoczynkowa. Zapomniane jeszcze kilka lat temu góralskie wioski zmieniły się w znane miejscowości letniskowe i turystycznej. Mimo tych zmian, nadal głównym źródłem utrzymania mieszkańców powiatu jest rolnictwo.



Opracował Michał Krzyżak.

©Wszelkie prawa zastrzeone - INTERAKTYWNA POLSKA
Webmaster: IA Telekom